Strona startowa

„Obok Orła znak Pogoni

Poszli nasi w bój bez broni”

 

„W krwawym polu srebrne ptaszę”, słowa Wincenty Pol,

pieśń śpiewana przez powstańców 1863 roku

 

Rok 2013 w Polsce i na Litwie ogłoszony został Rokiem Powstania Styczniowego. Program oficjalnych, państwowych obchodów jest bogaty: koncerty, wydawnictwa, wystawy, odnawiane są tablice pamiątkowe. 150 lat temu, 22 stycznia, wybuchło jedno z najkrwawszych powstań przeciwko Rosji. Objęło swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę, Białoruś i w niewielkim stopniu Ukrainę. Szacuje się, że w powstaniu zginęło 30 tysięcy powstańców, 38 tysięcy zostało zesłanych na Sybir. W najbliższej nam okolicy wrzało także.

 W bitwie pod Grochowiskami zginął Antoni Majewski ze stopnickiego klasztoru. W walkę zaangażowało się 12 zakonników, niektórzy zginęli jak np. o Wojciech Elgiett, dowódca oddziału kosynierów, kilku zesłano na Syberię; klasztor stopnicki był miejscem schronienia powstańców, tu odbierano od nich przysięgi. Jak pisze ksiądz Jacek Szczygieł krążą wieści, że w klasztornych lochach ukrywali się powstańcy. Za zaangażowanie Stopnicy w powstanie styczniowe roku odebrano jej w 1869 prawa miejskie. Wiemy również, że syn właściciela majątku w Zborowie, a zarazem założyciela soleckiego uzdrowiska, Karola Goddefroy, Julian, był członkiem organizacji powstańczej, za co został aresztowany, jedynie dzięki wielu staraniom matki i siostry uniknął zsyłki na Sybir.

Jak pisze Jerzy Kowalczyk ()władze carskie w 1865 roku wydały zakaz stawiania krzyży na mogiłach rozsianych po polach i lasach, nie pozwalano przypominać poległych w walce powstańców. Podobnie było z krzyżami, kapliczkami stawianymi dla upamiętnienia walk powstańczych. Intencje były przekazywane aluzyjnie lub istniały wyłącznie w przekazach ustnych. Dopiero od 1916 roku stawiano pamiątkowe krzyże, odbudowywano mogiły, wprowadzano na istniejące obiekty stosowne napisy.

Toteż jedynie w tradycji ustnej przetrwała historia dużych drewnianych krzyży postawionych wkrótce po powstaniu przez rodzinę Goddefroy jako wotum wdzięczności za uratowanie od zsyłki syna Juliana Goddefroy, mają to być m.in. krzyże przy drodze między Solcem a Zborowem oraz między Zborowem a Żukowem. Mówiono też, że i krzyż w lesie przy wjeździe do Magierowa jest związany z tamtymi wydarzeniami. Historia ta uprawdopodobniła się, gdy wiosną 2010 roku porządniej niż zwykle wyczyszczono postument krzyża z warstw wapna, dotarto do kamienia z wyrytą datą 1863 rok.

Jesteśmy pewno nieuważni, nie mamy czasu na baczne przyglądanie się znanym nam od zawsze miejscom i przedmiotom.  Przy okazji pisania folderu dotyczącego kościoła w Solcu dokładniej niż zwykle obejrzeliśmy lampę w zakrystii. Jest piękna, tyle wiedzieliśmy i wcześniej, ale spójrzcie uważnie.  Wyobraża trzy orły w koronach, wygrawerowane są też na niej polski Orzeł Biały, litewska Pogoń (rycerz na koniu, z mieczem i z tarczą, na niej podwójny krzyż Jagiellonów) oraz Archanioł Michał, patron Rusi.

                                      A oto i: Pogoń, Archanioł Michał, Orzeł Biały.

            

Wszystkie te trzy symbole składały się na herb powstania styczniowego. Lampa jednak nie pochodzi z tamtych czasów. Jest nowsza. Zakupiono ją najprawdopodobniej w roku 1917 lub 1918, proboszczem soleckim był wówczas ksiądz Stanisław Regulski. Jeszcze przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości, gdy zbliżała się 50 rocznica powstania styczniowego, zwłaszcza na terenie Galicji zaczęto przypominać wydarzenia 1863 roku, wydawano pamiętniki, na kartach pocztowych przypominano symbole powstańcze. Nasza lampa mogła powstać na fali tamtych resentymentów i została zakupiona przez proboszcza na przykład w Krakowie. Warto przyjrzeć jej się uważnie, jest niezwykła. Na kuli, niewidoczny z dołu, jest wygrawerowany napis: „Boże pobłogosław Polskę.” Ksiądz Regulski nie doczekał odzyskania niepodległości, zmarł 13 lipca 1918 roku, zostawił nam jednak piękną pamiątkę. Jego lampa przypomina nam czasy, kiedy słowo Patriotyzm miało tak wielką wartość.

r.sz.