Strona startowa

Dlaczego Chmielnik? Do II wojny światowej miasteczko było jednym z większych sztetli regionu, zamieszkałym w większości (80%) przez ludność żydowską, zgodnie, bez większych konfliktów żyjącą obok ludności polskiej. Fakt ten zakłócił Holokaust. W październiku 1942 roku Niemcy wywieźli do Treblinki i zagazowali ok. 11 – 12 tys. ludzi (także przyjezdnych w czasie wojny). Po wojnie Żydzi zniknęli z obrazu miasteczka, pozostała jednak synagoga. Gmina postanowiła ją odbudować i przekształcić w miejsce pamięci o dawnych, pokojowych czasach zgodnego współistnienia dwóch kultur – polskiej i żydowskiej. Taka jest idea Świętokrzyskiego Sztetla – poprzez nowoczesną prezentację muzealną pokazać pozytywy życia „obok siebie” w dawnym miasteczku, pokazać barwy, klimat, smaki i zapachy tamtych lat…

Obiekt w realizowanej właśnie koncepcji architektonicznej Mirosława Nizio Design z Warszawy przeistoczy się w nowoczesny, multimedialny ośrodek edukacyjno – muzealny, przeznaczony dla wszystkich zainteresowanych kulturą i tradycją żydowską na Kielecczyźnie. Będzie on oddany do użytku w październiku 2012 roku – w 70. rocznicę deportacji chmielnickich Żydów (latem 1941 roku Niemcy utworzyli w Chmielniku getto, ostatecznej likwidacji dokonali miedzy październikiem 1942 a marcem 1943 roku).

Po spektakularnym – co już możemy wstępnie zapowiedzieć – otwarciu – obiekt zaproponuje mieszkańcom regionu i turystom wiele ciekawych imprez w skali roku oraz liczne formy współpracy dla szkół, ośrodków uniwersyteckich, środowisk artystycznych. Będzie skupiał „u siebie” w Chmielniku wiedzę o ok. 20 najważniejszych sztetlach w regionie, od Sandomierza przez Kielce, Chęciny, Pińczów, z możliwością wycieczek po tematycznych szlakach turystycznych Kielecczyzny. Powstający ośrodek jest adresowany do wielu grup społecznych, ale przede wszystkim do młodzieży szkolnej w różnym wieku, studenckiej i środowisk żydowskich, związanych korzeniami z Kielecczyzną, ale i z innymi regionami Polski. Ambicją Chmielnika jest, aby „Świętokrzyski Sztetl” stał się obowiązkowym punktem programu wycieczek do Polski, aby zatrzymywały się one tutaj jadąc choćby do Oświęcimia. Przygotowując ofertę programową obiektu mamy także na myśli mieszkańców województwa świętokrzyskiego, bo nasze muzeum stanowić będzie wycinek lokalnej, bardzo ważnej historii.

Warunek konieczny to atrakcyjność oferty – standard w prezentacji zasobów i stylu zwiedzania obiektu, dostosowany do turysty z Europy, z USA, Izraela. Ekspozycja prezentowana w nowoczesnej formule, m.in. paneli dotykowych, szklanych ekranów, fotokomórek oraz tradycyjnych eksponatów, będzie zaproszeniem do „spaceru” po typowym świętokrzyskim miasteczku żydowskim. W miejscu centralnym synagogi znajdzie się np. wykonana ze szkła rekonstrukcja XVII-wiecznej bimy - namiotu do wykładania i czytania Tory, będzie także sala kinowa, konferencyjna. Wizyta w muzeum ma być swoistą wędrówką przez historię, od momentu pojawienia się Żydów w Chmielniku przez okres 20-lecia międzywojennego, lata Holokaustu, czasy po II wojnie światowej i dzień dzisiejszy. Całość inwestycji to koszt ok. 7 mln zł.

Chmielnik był zasiedlany przez Żydów od XVII wieku, odkąd Krzysztof Gołuchowski, dziedzic Chmielnika, wydał przywilej zezwalający im na zamieszkanie, budowę bożnicy, szkoły i na handel. Synagogę zbudowano w 1638 roku, była trzecią pod względem wielkości na Kielecczyźnie. Do 1939 roku ludność pochodzenia żydowskiego stanowiła 80 procent całej populacji Chmielnika. W 1941 roku rozpoczęła się zagłada chmielnickich Żydów, której pierwszym etapem było getto, a potem wywózka i śmierć w obozach koncentracyjnych. Od ponad dekady Chmielnik buduje swą tożsamość w oparciu o dialog z dawnymi mieszkańcami. Rokrocznie w czerwcu odbywają się Spotkania z Kulturą Żydowską z udziałem gości z różnych stron świata i przy współpracy parafii rzymsko – katolickiej Niepokalanego Poczęcia NMP. W marcu 2009 roku Chmielnik otrzymał nagrodę im. ks. Stanisława Musiała przyznaną przez krakowskie stowarzyszenie Klub Chrześcijan i Żydów "Przymierze" za inicjatywy na rzecz pojednania polsko-żydowskiego i chrześcijańsko-żydowskiego.

Miriam Akavia – przewodnicząca Towarzystwa Przyjaźni Izraelsko – Polskiej, jedna z najwybitniejszych współczesnych pisarek izraelskich (m.in. „Moja winnica”, „Jesień młodości”, „Cena”, „Galia i Miklosz”), tłumaczka, urodzona i wychowana w Krakowie , w 2004 roku w Chmielniku powiedziała m.in.: "Równa mi wiekiem generacja ludzi dobiega kresu, ale mamy dzieci i wnuki, które wykazują wielkie zainteresowanie przeszłością swojego narodu…. Polska jest krajem najbardziej znaczącym w historii Żydów… Nie wyobrażałam sobie, że w swoim życiu zobaczę coś takiego, czego jestem świadkiem w Chmielniku. Moje oczy były cały czas mokre od łez."

Tekst: Agnieszka Dziarmaga - Ośrodek Edukacyjno – Muzealnego Świętokrzyski Sztetl